https://jurnalist.com.tr/ Etkin Seçkin Haber Sitesi tr 13.6.2021 05:34:47 Jurnalist Jurnalist Haber Deyay - Jurnalist Haber Sitesi

Bir kitap: ULUSLARIN DÜŞÜŞÜ, Güç, zenginlik ve yoksulluğun kökenleri





Daron Acemoğlu, Türkiye’de gerek sosyal medyada gerek antisosyal medyada görüşleri ve analizlerine sık sık başvurulan Türkiye kökenli bir iktisatçı.  Şu anda ABD’de MIT’de iktisat profesörü. Geçtiğimiz aylarda, Türkiye’nin iktisadi hal-ve-gidişi üzerine bir gazeteye verdiği söyleşiye ilişkin olarak,  yazarımız Ayhan Baha Tuğsuz bu sitedeki köşesinde bir değerlendirme yazmıştır.

Başlıkta ismini verdiğimiz kitap, Daron Acemoğlu ve ABD’de Harward Üniversitesinde siyaset bilim profesörü olan James A. Robinson tarafından 15 yıllık bir çalışmanın ürünü olarak ortak yazılımıştır.


 Kitabın kimlik bilgileri şöyle:

Kitap adı : ULUSLARIN DÜŞÜŞÜ / Güç, zenginlik ve yoksulluğun kökenleri

Yazanlar : Daron Acemoğlu , James A. Robinson

Çeviren   : Faruk Rasim Velioğlu

Yayınevi : Doğan kitap

Sayfa sayısı /  boyutları : 496 / 23 cm x 14 cm

Kitap hacımlı bir kitap olmasına rağmen ciddi bir okuyucu kitlesine ulaşmış gözüküyor. Kitabın ilk baskısı Aralık 2013’de yapılmış. Ben kitabın 28.baskısını 2018’in ilk yarısında aldım, okudum. Bugün (20 Eylül 2018 ) kitapçılardak kontrol ettim, 32.baskı satılıyor. Her baskı 2000 adet kabul ediliyor. Yurdum insanının kitap okumadığı üzerine karamsar yorumlar, kabus senaryoları yazıldığı bir dönemde ülkemizde böyle bir okur kitlesinin varlığı ruh serinletici bir gelişme.

 

Yazarlar hakkında ( kitaptan ) :

DARON ACEMOĞLU, MIT’de (ABD) iktisat profesörüdür. 2005 yılında, ekonomik düşünce ve bilgi dünyasına yapmış olduğu önemli katkılardan ötürü 40 yaşının altındaki iktistçılara verilen John Bates Clark Onur Ödülü’nü aldı. Acemoğlu ayrıca 2013’te sosyal bilimler dalında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’de değer görüldü.

JAMES A. ROBINSON, siyaset bilimcisi ve ekonomisttir. Harward Üniversitesi’nde siyaset bilimi profesörüdür. Latin Amerika ve Afrika konusunda dünyaca ünlü bir uzmandır. Botsvana, Mauritus, Sierra Leone ve Güney Afrika’da çalışmıştır.

 

Kitabın arka kapağındaki tanıtım yazısı :

Tarih, kaderden ibaret değildir !

Ulusların düşüşü, tarih boyunca ulusların, özellikle de birbirine benzeyen ulusların ekonomik ve politik gelişmeleri arasında neden büyük farklar olduğuna dair br tartışma yürütüyor. Yazarlar kısaca “ neden bazı ülkeler zenginken bazıları yoksuldur ? “ şeklinde bir soru ortaya atıp, köleci toplumlar, feodalizm, sömürgecilik, kapitalizm, sosyalizm uygulamaları arasında ilginç ve çok öğretici bir yolculuğa çıkıyorlar.

 Sömürgeler, koloniler, devrimler ve kurtuluş hareketlerinin gölgesi günümüze nasıl düşüyor …

 Sanayi Devrimi neden Moldavya’da değil de İngiltere’de başladı …

 Kara Ölüm denilen Veba, kralları, lordları, serfleri nasıl etkiledi …

 Toplumların elitleri ile en alttakiler arasında değişen ve değişmeyen ilişki biçimleri hangileridir …

 

KİTAP  ÜZERİNE DEĞERLENDİRME NOTLARIM:

 

Kitabın sonondaki TEŞEKKÜR başlıklı bölümde, bu eserin 15 yıllık bir çalışmanın ürünü olduğu ifade ediliyor. Gerçekten de çok emek verilmiş, insanlık tarihinin tüm evrelerindeki ve dünyanın tüm kıta ve ülkelerindeki ekonomik – sosyal- siyasal gelişim evrelerini, tarihin ileri geri zikzaklarını, bunların  neden-sonuç bağlantılarını somut tarihsel, sosyal, ekonomik verilerle açıklamaya yönelik hipotezler önermektedir. Kitap,  insanlığın geçirdiği tarihsel evreler ve yaşadığı coğrafyaları da kapsayan, bu evrelere ilişkin ekonomik, sosyal, siyasal veriler bakımından, her kariyer basamağındaki okuyucu için, bilgi dağarcığını zenginleştirecek bir eser. Hele benim gibi meslekten sosyal bilimci olmayanlar için, dağarcığımızı taşıracak düzeyde.

Kitap bir anlamda karşılaştırmalı ekonomik – sosyal – siyasal tarih çalışması. Tarım Devriminden (Neolitik Devrim ) günümüze kadar çeşitli ülkelerin, bölgelerin, ulusların sosyo – ekonomik yükseliş ve düşüş öykülerini, neden- sonuç ilişkilerinin analiz ve değerlendirmelerini kapsayan bir kitap. Bazı ilginç karşılaştırma örnekleri ...

Neolitik ( Tarım ) devrim insanlığın gerçekleştirdiği ilk büyük sosyo- ekonomik devrim, ilk büyük uygarlık hamlesi. Bu devrim Bereketli Hilal adı verilen bugünkü Suriye ve Mezopotamya bölgesinde gerçekleşti. Bu devrimin bilgi, tecrübe, üretim, yönetim kültür kazanımları İngiltere’ye Roma impartorluğu döneminde 5500 yıl gecikme ile ulaştı. Buna karşılık insanlığın ikinci büyük sosyo- ekonomik devrim hamlesi olan Sanayi devrimi Bereketli Hilal coğrafyasında değil de, neden İngiltere’de gerçekleşti ? Kitabın cevap aradığı sorulardan biri.

Güney Amerika ile Kuzey Amerika arasındaki gelişme farkında, İspanyol sömürgeciliğinin ve Anglo Sakson sömürgeciliğinin rolleri ?

Tarihsel deneyler olarak Roma’nın yükselişi ve düşüşü … Avrupa’da Kara ölüm etkisi …

Afrika ve Asya’daki geri kalmışlığın nedenleri, yerel kültürel farklar, sömürgecilik ve köle ticaretinin etkileri? Etiyopy, Siera Leone , Angola, Rodezya, Güney Afrika, Botsvana …, Endonezya, Kore’ler …

20. Yüzyılın sosyalist ve milli kurtuluş hareketlerinin deneyleri, başarı ve başarısızlık hikayeleri.  SSCB, Çin Halk Cumhuriyet, Kuzey Kore, Mısır, Etiyopya, Kongo …

 ………………………………………………………………………….

KİTAPTA SAVUNULAN TEMEL TEZ :

Kalkınma İktisadı veya Gelişme Ekonomisi bilimi olarak kitapta önerilen hipotezlerin temel savı; Toplumların gelişmelerinini veya geri kalmalarının temel nedeni olarak; ekonomik, siyasal sosyal alanlardaki gelenek , görenek, bilgi deney birikimleri ve bunların sonucu olarak geliştirdikleri yönetsel örgütlenme becerileri veya beceriksizlerine bağlı olduğu tezini savunuyor. Tezlerini kanıtlamaya yönelik kullanılan bazı anahtar kavramlar:

-          Siyasi Merkeziyet ve katlımcı çoğulcu siyasal kurumlar

-          Sömürücü ekonomik ve siyasi kurumlar : gelişmeyi engelleyic. Buradaki sömürü kavramı bizim alıştığımız anlamda değil. Statükodan nemalalan, gelişmeyi engelleleyici gelenek, görenek ve kurumların tamamı.

-          Kapsayıcı ekonomik ve siyasi kurumlar : fırsat eşitliğ, çoğulcu, katılımcı…

-          Kritik dönemçler, yaratıcı yıkım, yaratıcı yıkım korkusu, kısır döngü, verimli döngü, sürüdürülebilirlik, oligarşinin tunç yasası, öncül farklılıklar ….

Kitap, Roma’nın Cumhuriyet’le ( kapsayıcı, çoğulcu, katılımcı)  yükselip geliştiğini, İmparatorluğa(tekelci yönetime) geçtikten sonra gerilediğini ve  yıkılış sürecine girdiğini saptıyor. Günümüz Türkiyesi’ndeki parlementer sistem – başkanlık ( Tek adam)  sistemi tartışmalarına da ışık tutar, kıssadan hisse çıkarılmasına vesile olur inşallah. 

  

KİTAPTA GÖRDÜĞÜM EKSİKLİKLER :

 

Bu kadar geniş kapsamlı ve hacımlı bir kitapta, iki önemli uygarlıktan hiç bahsedilmemesini bir eksiklik olarak görüyorum.           

Birincisi; kitap Neolitik Devrimden bu yana insanlığın, dünyanın her tarafından onlarca örnek ülke ve bölge deneyleri üzerine bilgiler veriyor. Hangi ulus hangi dönemde gelişmiş, hangi dönemde gerilemiş, hangi ulus sürdürülebilir gelişme performansı göstermiş, hangi uluslar sürdürememiş… İlk çağ Roma’sı, Ortaçağ Avrupa’sı, yakın çağ ve günümüz  dünyasının onlarca ülkesi üzerine analiz ve değerlendirmeler yapmaktadır. Ancak, tarihçilerin İslam Altın Çağı olarak adlandırdıkları 8.Yüzyıl ile 11. Yüzyıl arasında, İslam uygarlığı, Endülüs, Kuzey Afrika ( Mağrip, Mısır ), Irak ( Abbasilar ), İran – Horasan havzasına kadar uzanan kuşakta bilim, kültür, teknoloji ve buna bağlı olarak bir güç ve zenginlik birikimi yaratmıştır. 12. Yüzyıdan itibaren gerileme sürecine girmiş, öncülük Avrupa’ya geçmiştir. Kitap her ne sebeple ise bu uygarlıktan bir satır dahi bahsetmemektedir.Sanki bu uygarlık bu dünyaya ait değil.

İkinci gördüğüm eksiklik, Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili gene benzer bir yok sayma tavrı var. Dünyanın merkezi sayılabilecek bir bölgede 600 yıl hüküm sürmüş, geniş bir coğrafayayı ve birçok farklı etnik ve dini toplumu yönetmiş ve etkilemiş bir imparatorluktaki sosyo – ekonomik gelişmelerin bilgileri kitapta yer almıyor. Roma’nın yükselişi ve çöküşü, modern dünyadaki Kolombiya, Kongo, Siera Leone, Zimbabve gibi birçok örnek toplum özgün başlıklar altında uzun uzun inceleniyor. Osmanlı imparatorluğu ile ilgili, farklı başlıklar altında birkaç paragraf veya birkaç cümle olarak şu mealde hükümler yer alıyor : “Osmanlı İmparatorluğu yönetimi altındaki ulusların geri kalışlarının nedeni Osmanlı yönetim sisteminin kapsayıcı ve çoğulcu olmaması… mutlakiyetçi ve sömürücü Osmanlı kurumsal mirasdır…” diyor.    Bunun dışında herhangibir bilgi, analiz, değerlendirme yok.

            Bu iki uygarlık deneyinin, bu denli hacimli ve bütün dünyayı kapsama iddiasındaki bir kitapta, yok sayılmasına veya yeterli ağırlıkta yer almamasına bir anlam veremiyorum. Bunun nedeni, Batılı “Üstün Beyaz Adam’ın”, Doğu’ya ve doğu halklarına ( Özellikle İslam – Türk halklarına)  bakışını şartlandıran islamafobik ve oryantalist etkiler midir, yoksa yazarların, bizim anlayamadığımız nesnel gerekçeleri mi vardır?  Bunu bilemiyoruz. Eğer bu yazımız kendilerine ulaşırsa, değerlendirmelerini bekliyoruz.

            Ayrıca kitabımız, EMPERYALİZM  kavramına hiç yer vermiyor. Klasik sömürgecilik ve kolonyalizmin etkileri uzun uzun yazılıp çizildiği halde; EMPERYALİZM olgusunu yok sayıyor kitap. Bunun da nedeni herhalde sayın yazarların düşüncelerini şekillendiren yaşadıkları toplumun kültürel iklimi olsa gerek.

Bu zaafları ile birlikte okunması ve başucu kitabı olarak saklanması gereken önemli bir kaynak eser.    

İyi okumalar dileğimizle.

AHMET AKKÜÇÜK / 03.10.2018

Yazar Sayfası: Yazarın Köşesi: / Tarih: 4.10.2018 00:00:00 / Okunma = 3341

Yazarın Diğer Yazıları

Psikojenik Amnezi (Yakınsak Aklın Unuttukları)
[ Ali Kurt ]

Bir Akıllının Taşınamaz Sırları
[ Ali Kurt ]

Evlilik mi, Bir Daha Düşün?
[ Ali Kurt ]

Kemik Kıran
[ Ali Kurt ]

Solak Nene, Eski Defter
[ Ali Kurt ]

Askıda Kalan Hayatlar
[ Ali Kurt ]

Delimsek
[ Ali Kurt ]

Siyaset salyası Siyaset salyası (34)
Denenmiş denenmez Denenmiş denenmez (79)
EŞKİYA EŞKİYA (146)
TAHTEREVALLİ TAHTEREVALLİ (310)
Sedat Peker Neden Yakalanamaz, Nerede Olabilir? Sedat Peker Neden Yakalanamaz, Nerede Olabilir? (577)
Sedat Peker niye bu kadar çok izleniyor? Sedat Peker niye bu kadar çok izleniyor? (496)
MİLLETLER TESLİM OLMAZ MİLLETLER TESLİM OLMAZ (597)
Pandeminin Kutusu Pandeminin Kutusu (737)
Cübbeli Amirali Kim Koruyor? Cübbeli Amirali Kim Koruyor? (760)
Arife Arife (786)
Güzel Günler Görecek miyiz? Güzel Günler Görecek miyiz? (1139)
Ramazanı siyasete alet etmeye kalktılar, ramazanda içki satış rekoru kırdılar! Ramazanı siyasete alet etmeye kalktılar, ramazanda içki satış rekoru kırdılar! (1266)
Al sana soykırım (3) Al sana soykırım (3) (1282)
Al sana soykırım (2) Al sana soykırım (2) (1356)
Al sana soykırım Al sana soykırım (1500)
Sözde Ermeni Soykırımının Var Olmayan Toplu Mezarları Sözde Ermeni Soykırımının Var Olmayan Toplu Mezarları (1778)
Bari Bir “Müzik Notası” Verseydiniz!.. Bari Bir “Müzik Notası” Verseydiniz!.. (1462)
Ar damarı Ar damarı (1529)
DEMOKRASİYE DARBE! DEMOKRASİYE DARBE! (1803)
Darbeler bitti paranoyası  kaldı yadigar! Darbeler bitti paranoyası kaldı yadigar! (1965)
Çöküş Döngüsü: Yolsuzluk, Yoksulluk, Yoksunluk Çöküş Döngüsü: Yolsuzluk, Yoksulluk, Yoksunluk (1978)
Üç Kuvvet Komutanına Peşin Ceza… Bu Ne Acele?.. Bu Ne Vefasızlık?.. Üç Kuvvet Komutanına Peşin Ceza… Bu Ne Acele?.. Bu Ne Vefasızlık?.. (1970)
Uzaktan çalışmanın görünmez esasları Uzaktan çalışmanın görünmez esasları (2091)
Şeytan Taburu Şeytan Taburu (2017)
SİYASETİN AKLI BAŞINDAN GİTMİŞ! SİYASETİN AKLI BAŞINDAN GİTMİŞ! (2057)
PUDRA ŞEKERİ… PUDRA ŞEKERİ… (2349)
Üretime Katkısı Olmayan Meslekler Üretime Katkısı Olmayan Meslekler (3317)
Tekkedeki Apoletli Amiralin Hikâyesi!.. Tekkedeki Apoletli Amiralin Hikâyesi!.. (2565)
ATEİST, DEİST, SOSYALİST… ATEİST, DEİST, SOSYALİST… (2536)
Montrö Montrö (2511)
Gezi Parkı... Gezi Parkı... (2682)
NEREDEN İNCELDİYSE… NEREDEN İNCELDİYSE… (2796)
Sürü Sürü (3144)
Biden’a Bir “Ucu Yanık Mektup” Daha!.. Biden’a Bir “Ucu Yanık Mektup” Daha!.. (2954)
MEHMET’İN TARİHSEL YANILGISI MEHMET’İN TARİHSEL YANILGISI (3139)
Fosforlu Cevriye Fosforlu Cevriye (3146)
KADIN ERKEKTEN ÜSTÜNDÜR! KADIN ERKEKTEN ÜSTÜNDÜR! (3431)
Türkiye Satılığa Çıkıyor Türkiye Satılığa Çıkıyor (4061)
İdlib’de 34 Şehit… Putin… Ve “Barbarlık”… İdlib’de 34 Şehit… Putin… Ve “Barbarlık”… (4813)
Kıbrıs Sorununa Hindistan-Pakistan Çözümü Kıbrıs Sorununa Hindistan-Pakistan Çözümü (4850)
Atatürk’ün Emanetleri Arasında CHP’nin Yeri Atatürk’ün Emanetleri Arasında CHP’nin Yeri (5622)
İskilipli Atıf’a rahmet okuyanlar İskilipli Atıf’ın bildirisini de okusun! İskilipli Atıf’a rahmet okuyanlar İskilipli Atıf’ın bildirisini de okusun! (6797)
18 Yıllık İktidar İcraatı 18 Yıllık İktidar İcraatı (7032)
Muammer  Aksoy ve Tüm Devrim Şehitleri Anısına Muammer Aksoy ve Tüm Devrim Şehitleri Anısına (8520)
Ayçiçeği Ayçiçeği (7813)
Ülkenin İçi Boşaltılıyor… Ülkenin İçi Boşaltılıyor… (9045)
TÜRKİYE’DE FAŞİZMİN AYAK SESLERİ TÜRKİYE’DE FAŞİZMİN AYAK SESLERİ (9458)
Beşparmak Dağları'ndaki Bayrağımız Beşparmak Dağları'ndaki Bayrağımız (9421)
PUL PUL YILDIZLI SANCAK… PUL PUL YILDIZLI SANCAK… (14472)
2021 ve Sonrasında Açlıktan Ölen Sayısı Virüsten Ölen Sayısını Geçecek 2021 ve Sonrasında Açlıktan Ölen Sayısı Virüsten Ölen Sayısını Geçecek (16197)
AÇLIĞA MAHKÛM EDEN ASGARİ ÜCRET VE EMEKÇİ CENNETİ AÇLIĞA MAHKÛM EDEN ASGARİ ÜCRET VE EMEKÇİ CENNETİ (16132)
Aşı olanı mı, olmayalım mı? Aşı olanı mı, olmayalım mı? (16132)
2020, Salgında Ruh Sağlığım Dr. Kitap’a Emanet 2020, Salgında Ruh Sağlığım Dr. Kitap’a Emanet (21687)
Redneck Redneck (15065)
TRUMP BAŞARSAYDI… TRUMP BAŞARSAYDI… (19130)
Türkiye nin Doğu Akdeniz politikası ve KKTC Türkiye nin Doğu Akdeniz politikası ve KKTC (20815)
Ülkemizin Düze Çıkması İçin 2021 Yılında Yapılması Gerekenler Ülkemizin Düze Çıkması İçin 2021 Yılında Yapılması Gerekenler (20455)
KUMSAL KATLİAMI NASIL OLDU KUMSAL KATLİAMI NASIL OLDU (23913)
ÜLKEMİZDEKİ YENİ CEPHELEŞME  ve  DEVRİMCİLERİN BARIŞ PROGRAMI ÜLKEMİZDEKİ YENİ CEPHELEŞME ve DEVRİMCİLERİN BARIŞ PROGRAMI (21250)
Yobazın tehtidi Yobazın tehtidi (21406)
YAĞMUR DUASI: CEHALET İKTİDARDA YAĞMUR DUASI: CEHALET İKTİDARDA (18184)
Neye Kriz Diyoruz, Neye Demiyoruz? Neye Kriz Diyoruz, Neye Demiyoruz? (21988)
Tank Palet... Tank Palet... (22502)
Türkiye Kornovirüs’ü ve Diğer Bulaşıcı Hastalıkları Yenebilir mi? Türkiye Kornovirüs’ü ve Diğer Bulaşıcı Hastalıkları Yenebilir mi? (20454)
TÜRK’ÜN İTİ ŞEHRE İNİNCE… TÜRK’ÜN İTİ ŞEHRE İNİNCE… (22604)
Gargara Gargara (20755)
İrini Operasyonu Sorumlularına Türkiye Tutuklama Emri Çıkartmalı İrini Operasyonu Sorumlularına Türkiye Tutuklama Emri Çıkartmalı (24244)
ZORAKİ DEMOKRAT! ZORAKİ DEMOKRAT! (16925)
AB AB (18027)
Erdoğan Reformları Yapabilir mi? Erdoğan Reformları Yapabilir mi? (18493)
Camiler Halka Devredilmeli Camiler Halka Devredilmeli (18523)
Meslek hayatımın en büyük onurunu ilk kez açıklıyorum Meslek hayatımın en büyük onurunu ilk kez açıklıyorum (20019)
İnsanlık Destani İnsanlık Destani (20454)
Ülkenin en cahili bile doların kaç TL olacağını biliyor. Ülkenin en cahili bile doların kaç TL olacağını biliyor. (19874)
CUMHURİYETİ DEMOKRASİ İLE TAÇLANDIRMAK CUMHURİYETİ DEMOKRASİ İLE TAÇLANDIRMAK (23991)
Fransa Fransa (19200)
Karen Fogg’un çocukları devrede! Karen Fogg’un çocukları devrede! (28853)
Kimsin sen... Kimsin sen... (18426)
E-Taşeronluk Sistemi ve CHP Zihniyetinin Mücadele Çabaları E-Taşeronluk Sistemi ve CHP Zihniyetinin Mücadele Çabaları (21037)
TÜRKİYE AYDINLANMANIN NERESİNDE? TÜRKİYE AYDINLANMANIN NERESİNDE? (21326)
Anayasa var mı ki, mahkemesi olsun? Anayasa var mı ki, mahkemesi olsun? (19042)
Maraş’ta tabular yıkılıyor Maraş’ta tabular yıkılıyor (21420)
Entarili hekim Entarili hekim (17110)
Mary Mary (16440)
Yazı bilmem... Yazı bilmem... (46282)
Basit Usulde Ekonomik Kriz Hesabı Basit Usulde Ekonomik Kriz Hesabı (22486)
Fransa, Türkiye’yi Afrika’daki Sömürgeleri ile Karıştırdı Fransa, Türkiye’yi Afrika’daki Sömürgeleri ile Karıştırdı (19746)
MUSTAFA KEMAL PAŞA MI?  ATATÜRK MÜ? MUSTAFA KEMAL PAŞA MI? ATATÜRK MÜ? (25080)
Eyyy Moody’s, ezanı susturamayacaksınız Eyyy Moody’s, ezanı susturamayacaksınız (22095)
Orta Doğu’da Değişen Dengeler Orta Doğu’da Değişen Dengeler (19111)
ABD Rumlara arka mı çıkıyor? ABD Rumlara arka mı çıkıyor? (16588)
30 Ağustos ve Doğu Akdeniz 30 Ağustos ve Doğu Akdeniz (19818)
Diktayla Yönetilen Ülkelerde Halk ya Dönek ya da Denek Olur! Diktayla Yönetilen Ülkelerde Halk ya Dönek ya da Denek Olur! (26150)
BÜYÜK ZAFER’İN ŞİFRELERİ BÜYÜK ZAFER’İN ŞİFRELERİ (21138)
CHP’nin planları tamamen altüst olacak. CHP’nin planları tamamen altüst olacak. (17214)
Türkiye nin ve KKTC nin  Kaderi Değişecek Türkiye nin ve KKTC nin Kaderi Değişecek (17599)
Koca Atatürk’ün partisi CHP’yi Kılıçtaroğlu cebine sığdırdı. Koca Atatürk’ün partisi CHP’yi Kılıçtaroğlu cebine sığdırdı. (16594)
SENİ KARDEŞLİKTEN REDDEDİYORUM! SENİ KARDEŞLİKTEN REDDEDİYORUM! (17175)
Muharrem İnce parti kurmakta haklıdır Muharrem İnce parti kurmakta haklıdır (16962)
Seçimle başkan olan Kılıçtaroğlu seçimle gitmeyecek Seçimle başkan olan Kılıçtaroğlu seçimle gitmeyecek (16256)