KILIÇTAROĞLU’NUN KERİM DEVLETİ

Zeki Saruhan




CHP Kurultayına giderken Genel Başkan Kemal Kılıçtaroğlu, partisinin yeni hedefinin “Kerim Devlet”, Kemal Tahir’in ifadesiyle “Devlet Ana” olduğunu açıkladı ve CHP’nin altı Ok’undan biri olan Devletçiliğin yeniden tanımlanması gerektiğini söyledi.

Bu sözler, 1960 sonlarında aydınlar arasında çokça tartışılan fakat artık nerdeyse unutulmuş olan Kemal Tahir’in Devlet Ana romanındaki tezini hatırlamamıza neden oldu. Tartışmanın ucu Karl Marks’ın 1850’lerde değindiği, fakat daha sonra üzerinde durmadığı  “Asya Tipi Üretim Tarzı”na kadar uzanıyor.

Marks’tan sonra iyice biçimlenen klasik anlayışa göre toplumlar ilkel, köleci, feodal, kapitalist toplum aşamalarından geçmiştir ve kaçınılmaz olarak Sosyalist topluma ulaşılacaktır. Asya Tipi Üretim Tarzı, Çin, Mezopotamya ve Osmanlı İmparatorluğunda uygulanan ve onu Japonya ve Avrupa feodalizminden ayıran bir üretim biçimidir.

İleri sürüldüğüne göre, Japonya ve Avrupafeodalizminde özel mülkiyet esas olduğu halde, Asya Tipi Üretim Tarzı’nda mülkiyet devlete aittir. Devlet, köylerde yaratılan artı ürüne el koyarak bunun bir kısmını kamu işlerine ve hizmetine harcamıştır. (Vikipedi)

Osmanlı ile Avrupa arasındaki bu mülkiyet farkının nedeni şudur: Mezopotamya, Çin gibi coğrafyalarda bireysel üretim yapmak zordur. Büyük akarsuların havzalarında sulu tarım yapabilmek için bireysel çaba yetmez. Bunun yerine nüfusun seferber edilmesi gerekir. Bunu da ancak devlet sağlayabilir.

ASYA TİPİ ÜRETİM TARZI VE DEVLET ANA

Bu tezigeliştirenlerin başında Prof. Sencer Divitçioğlu (1927-2014) geliyor. Kitapları arasında yer alan “Asya Üretim Tarzı ve Osmanlı Toplumu” bu konuyu ele alıyor. Marksist romancımız Kemal Tahir de onun önerisi üzerine 1967’de yayımlanan ve ertesi yıl TDK roman ödülüne değer görülen Devlet Ana romanında, konuya Osmanlı Devleti özelinde yer veriyor. Romana göre kuruluş döneminde Osmanlı Devleti her milliyete eşit davranıyor, halkı koruyor ve onlara iyilik yapıyor.Yani evlatları için didinip duran bir ana gibi davranıyor.

Kemal Tahir çok okunan ve sevilen bir romancı olduğu halde, devleti kutsallaştırdığı için bu teze dönemin solcularından çok, devlete her zaman kutsallık atfeden Osmanlıcılar ve milliyetçiler itibar ettiler. Solcular için ise o dönemi Yunus Emre şu dizeleriyle daha gerçekçi anlatıyordu: “Geçti beyler mürveti/ binmişler birer atı/ Yediği yoksul eti/ İçtiği kan olmuştur.”

Şüphesiz ki, Osmanlı Devleti, henüz sınıflaşmanın keskinleşmediği bir aşirettendoğmuştur. Dönemin bütün devletleri gibi zalimdir, kan emicidir. Onun Avrupa feodalizminden farkı, Avrupa’da yerel senyörler güçlüyken Osmanlı, merkezî bir feodalitedir. Anadolu’da beylikler dönemi sona erdikten sonra Osmanlı bu merkeziyetçilik giderek koyulaşmıştır. Eski devrin kalıntıları olarak Avrupa’da feodal beylerin şatoları her yerde görünürken, Osmanlılarda Beylikler dönemi sonrasında böyle eserler görülmez.Avrupa’da yaygın yerel yönetimler, bu yerel iktidarlar temeli üzerine kurulmuştur. Türkiye’de ise Rıdvan Akın’ın TBMM Devleti (1920-1923) adlı kitabında (İletişim Yayınları, 2001) yetkinlikle irdelediği gibi yerel yönetim anlayışı Sovyet Devrimi’nin de etkisiyle Kurtuluş Savaşı meclisinde planlanmış ve 1921 Anayasası’na da yazılmışken, Tek Parti döneminde bundan vazgeçilmiş, bölünme korkusuyla merkezin gücünü artırma yoluna gidilmiştir.

DEVLETÇİLİK İLKESİNİ GÖZDEN GEÇİRMEK

Kılıçtaroğlu’nun, CHP’nin altı okundan biri olan Devletçiliği yeniden yorumlama ve ona “sosyal devlet” biçimi kazandırma niyeti yerindedir. Çünkü Türkiye’de devletçilik, halkı korumanın ve onu kucaklamanın değil, devlet eliyle bir sınıfın zengin edilmesinin adıdır. CHP, şu kadar zamandan beri, bu izlenimi silememiştir. CHP Genel başkanı ve kadrolarının bir kısmı bunun farkındadır.

Konu artık “Asya ÜretimTarzı”nın temellendiği, büyük sulama alanlarının küçük mülkiyetle sulanamadığı ve devletin bundan doğduğu tartışması üzerinden yürütülemez. “Ceberrut devlet”ten “sosyal devlet”e dönülmesi, bugünün de temel ihtiyaçlarındandır. Devleti kutsallaştırarak, devletçilikten burjuvazi için güç toplayanlar, devletten geçinenler ve devletçilik yoluyla yüklerini tutanların devri sona ermelidir.

Marksist tanıma göre devlet, “hâkim sınıfların halk üzerindeki baskı aracı”dır. Bu tanım, bugün de geçerlidir. “Ceberrut Devlet”le “Kerim Devlet” arasındakifark, bu baskının derecesi kadardır. “Ağalık vermekle olur” atasözünün de özlü biçimde anlattığı gibi “veren” ağaların ağalığı ortadan kalkmaz. Hatta ağanın iktidar süresini uzatır. “Sosyal devlet”, bu ağalara benzer.

7/24/2020
Okuma Sayısı : 2169


Tavsiye Ettiğimiz Kitaplar

Yazarın Diğer Yazıları

BÜYÜK ZAFER’İN ŞİFRELERİ (4572)
SENİ KARDEŞLİKTEN REDDEDİYORUM! (2698)
YAŞAYAN FETİH RUHU ve MUSTAFA KEMAL PAŞA (3228)
HERİF NAMAZ GEÇİYOR! (423)
DARBE KORKUSU (243)
TEKÂLİF-İ MİLLİYE İLE ERDOĞAN’IN KAMPANYASI ARASINDAKİ FARKLAR (325)
KEFEN PARAMIZA NE OLDU? (171)
İSTANBUL’DA 100 YIL ÖNCEKİ SALGINLAR (315)
FETULLAH’IN AYAĞI NERDE? (389)
İKTİDAR TARAFINA GEÇMEK! (448)
SEN YAZMASAN, BEN YAZMASAM… (553)
İYİLİK YAPMADIĞI GÜN... (535)
AKP NEDEN YIKILMAYA MAHKÛM? (433)
HEDEF HALKÇI CUMHURİYET (430)
İŞŞİZ VE EVSİZ! (501)
SAKARYA SAVAŞI, SURİYE SAVAŞI… (552)
DAHA KÖTÜSÜ OLAMAZ! (415)
İNSAN KAZANMAK (792)
GERİCİLİK JAPONYA’DA DA OLSA… (708)
SİZ GİDİN, BİZ DÜZELTİRİZ! (548)
KÂZIM KARABEKİR HAKLI ÇIKTI (682)
ZAFERİ TÜRKLERİN ÇILGINLIĞINA MI BORÇLUYUZ? (900)
2018’DE OKUDUĞUM KİTAPLAR (961)
ULUSALCILIK, MİLLİYETÇİLİK DEĞİLDİR (862)
SİYASİ İNTİHAR (1090)
Andımız Tartışması Üzerine: BİLİP DE BİLMEZLİKTEN GELMEK… (985)
“HEPİMİZ AYNI GEMİDEYİZ” (1161)
CHP İLE İGİLİ KAYGILAR (1067)
Kurtuluş Savaşı nasıl kazanıldı? (894)
Onlar bir gün mutlaka ayağa kalkacak (1194)
DEMOKRASİ KOKUSU (1425)
Vaazlar-8 DEİZM ÜSTÜNE (1610)
Vaazlar-7 TÜRKLER ÜSTÜNE (1322)
Vaazlar-6 MİLLİYETÇİLİK ÜSTÜNE (830)
Vaazlar-5 SAVAŞLAR ÜSTÜNE (943)
Vaazlar-4 DEVLETLER ÜSTÜNE (881)
Vaazlar-3 DİNLER ÜSTÜNE (1071)
Vaazlar-2 KADINLAR VE ERKEKLER ÜSTÜNE (1029)
Vaazlar-1 & MİLLETLER ÜSTÜNE (867)
İSLAM’IN GÜNCELLENMESİ (1781)
YENİLEN PEHLİVAN GÜREŞE DOYMAZMIŞ (1295)
MAHKEMEDE DAYIN VARSA (1313)
BİR NEHİRDE İKİ KEZ YIKANILMAZ (1159)
HALİFE ORDUSU (2084)
ÜLKENİN BÜTÜN GERİCİLERİ BİRLEŞİN! (1162)
KUDÜS, EY KUDÜS! (1099)
YERLİ VE MİLLÎ (1246)
EN MÜKEMMEL DİN HANGİSİ? (1221)
ATATÜRKÇÜ TAYYİP ERDOĞAN! (929)
Biraz da Ezber Bozalım-3 (1390)
Biraz da ezber bozalım-2 (1284)
BİRAZ DA EZBER BOZALIM-1 (1200)
Çuvala konup denize atılan 280 cariye... (3795)
Çuvala konup denize atılan 280 cariye... (1100)
DİL BAYRAMININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ (1214)
ZAFER HAFTASININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ (1314)
ATATÜRK’ÜN KOMÜNİZM PROGRAMI (1403)
ERDOĞAN’IN KURUCU OLDUĞU YENİ DEVLET (1251)
HALİL VE FETHULLAH HOCALAR (1374)
ERDOĞAN BENİ NASIL YANILTTI? (1209)
BOKTAN SİYASET (1419)
KIZIL PİÇLER! (1334)
ESTERGON KALESİ SUBAŞI DURAK (1395)
SIRA CHP’YE GELDİ (1321)
AYDINLAR İSLÂM’LA NİÇİN BARIŞMALIDIR? (1404)
AYDINLAR İSLÂM’LA BARIŞMALIDIR (1368)
AKPINAR’DA OKURKEN (1426)
ÇAMUR DERYASINDAKİ “DERİN” TARİH (1388)
AĞLARSA ANAM AĞLAR (1365)
ŞEYHİM NE DERSE DOĞRUDUR (1354)
BİZ ADAM OLACAK MIYIZ? (1355)
“BİZ PADİŞAHI İSTERİZ” (1755)
16 NİSAN’DA NEYİ OYLUYORUZ? (1491)
YETER, YETER, ANLADIK! (1354)
Kuvvetler Ayrılığı Kötü Müdür? (1349)
O KONUDA HAKLI OLAN İSMET PAŞA’YDI (1562)
Ey milletin evladı, tarihten ders çıkar (1625)
Erdoğan Batı ile neden geçinemiyor? (1441)
HÜNGÜR HÜNGÜR AĞLADIM! (1803)
ZENGİNİN TARİHİ, FAKİRİN TARİHİNİ DÖVÜYOR! (1729)
KEMALİZM YOL AYRIMINDA (1806)
NE OLMUŞ SOLCUYSAM? (1653)
BÜYÜK PİŞMANLIKLAR (1718)
Hayatı Hakikiye Sahneleri-38 (2059)
Bakmayın başlarında fes olduğuna (2128)
CUMHURİYET’SİZ OLMAZ! (1907)
EN KAHRAMAN ASKER (2047)
BİZ TÜRK MÜYÜZ SAHİDEN? (1957)
ORUÇ VE SOSYALİZM (1931)
ALMANLARDAN VAZGEÇMEMEK İÇİN 44 NEDEN (1998)
BURASI TAM YAŞANACAK YER (2006)
OKULUM BEN GELDİM! (2174)
ATATÜRK SAMSUN’A NASIL ve NEDEN ÇIKTI? (2336)
ALÇAKGÖNÜLLÜLÜK MEZİYETTİR (1891)
Ey Oğul-5! AZİMLİ OL (1971)
KUT-ÜL AMERE DE NERDEN ÇIKTI? (2007)
KENDİ TARİHİMİZİ YAZMAK (2344)
KÖY ENSTİTÜSÜ MEZUNLARI SAHABE DEĞİLDİR (2272)
‘’SAPIK’’ EDEBİYATI (1951)
Ey Oğul: 2 (1971)
Ey oğul! 1 (1929)
DİDİM’DE GÜZEL BİR GÜN (2123)
VATANIMIZDAKİ KADIN HARCI (2203)
KIZILIRMAK ÜZERİNDE GARİP BİR KEŞİF MACERASI (2111)
NEVRUZDAN BALO KÜLTÜRÜNE… (2091)
CHP İÇİN VERİLEN KAVGANIN ANLAMI (1839)