DARBE KORKUSU

Zeki Saruhan



Türkiye’de darbe ihtimalinin sıfır olduğu bir dönemdeyiz. Buna rağmen iktidar çevrelerinin kendilerine karşı bir darbe niyetinin bulunduğu konusundaki iddiasının ardı arkası kesilmiyor. Amacın darbe korkusu yaratarak kamuoyunu hükümete bağlamak olduğunu sanırım.

Hükümete karşı bir darbe hazırlığı bulunduğunu en kolay saptayacak olan MİT gibi kuruluşlar vardır. Bir darbe hazırlığı varsa bunu açığa çıkarmak ve darbeciler hakkında gerekli yasal işlemleri yaptırmak da hükümetin görevidir.
 
İLK DARBELERİMİZ

Siyasi tarihimizin yabancı olmadığı darbelerden biliyoruz ki darbe, hükümeti alaşağı ederek yerine yeni bir yönetim kurma işidir. Bunların sert ve kanlı olanları olduğu gibi nispeten yumuşak olanları yaşandı. Bazı darbeler parlamentoyu dağıttı, hükümet üyelerini tutukladı, cezalandırdı. Bazıları ise yalnız hükümete karşı değil, hatta hükümetten çok yükselen muhalefeti bastırmak için yapıldı.
 
Osmanlı tarihinde hükümet, hatta padişah değişikliğine yol açan sayısız darbe vardır. Modernleşme tarihimizin ilk darbesini diktatörlük sevdalısı İkinci Abdülhamit yaptı. 1878’de parlamentoyu dağıtıp kurulmakta olan parlamenter sisteme son vererek kişisel diktatörlüğünü kurdu. 30 yıl süren bu tek adam rejimine karşı da 1908’de İttihatçı subaylar dağa çıkarak Anayasanın yeniden yürürlüğe girmesini sağladılar. (23 Temmuz Hürriyet’in ilanı.) Siyasi ve toplum yaşamında bir dönüm noktası olan bu tarih, Hürriyet Bayramı olarak ilan edildi. Buna karşı 31 Mart (13 Nisan) 1909’da “din elden gidiyor!” diyen bir güruh bir süre İstanbul’a hakim olduysa da Hareket Ordusu Selanik’ten gelerek düzeni sağladı.
 
DARBE KAVRAMI SİYASET SÖZLÜĞÜNE NE ZAMAN GİRDİ?
 
Geçmiş bu darbelere karşı “darbe” sözcüğü ilk kez 1913 Babıali baskını nedeniyle siyaset sözlüğümüze girdi. İttihat ve Terakki Partisi, Hükümetin Edirne’yi Bulgarlara vereceği propagandasıyla 23 Ocak 1913’te Babıaliye silahlı bir baskın düzenleyerek Harbiye Nazırını öldürdü ve Sadrazam’ın elinden de zorla istifa dilekçesini aldı. Babıali Baskını sonraki darbelerin ilk örneği sayıldı. İktidarı bütünüyle teslim alan İttihat ve Terakki, Meclisi feshettirmek ve sopalı seçimlerle muhalefeti Meclis dışında bırakmak gibi darbeler de uyguladı.
 
İttihatçıların iktidardan uzaklaşmasını sağlayan olay, Birinci Dünya Savaşında büyük yenilgidir. Çok geçmeden Padişah Vahdettin, İttihatçılardan oluştuğu gerekçesiyle Mebuslar Meclisini dağıtarak tepeden bir darbe yaptı. 16 Mart 1920’de Son Meclisi Mebusanın İngilizler tarafından basılarak çalışamaz hale getirilmesi de parlamenter sisteme karşı darbeden başka bir şey değildir.
 
Bu tarihten, yani 23 Nisan 1920’den sonraki siyasi gelişmeleri darbe olarak değil, Anadolu İhtilali olarak adlandırıyoruz. Bu antiemperyalist bir devrimdir.  Cumhuriyet’in ilanı ve tek parti dönemindeki reformları “darbe” olarak değil, geçmiş döneme ait bazı kurumların ortadan kaldırılmasını hükümet tarafından birer “tasfiye” olarak adlandırmak gerekir. İçinde 1925 Takriri sükûn gibi muhalefete karşı yapılmış darbeyi de içeriyor.

SERİ DARBELER DÖNEMİ
  
Cumhuriyet döneminin ilk hükümet darbesi 27 Mayıs 1960 ihtilalidir. Bu hareketin darbeden daha köklü bir hareket olduğu 1961 Anayasası ile getirilen yeni rejimden anlıyoruz. Bu nedenle 1960 sonrası için o dönemde “İkinci Cumhuriyet” nitelemesi yapılmıştır.
 
İkinci darbe 12 Mart 1971’de Adalet Partisine karşı yapılmış gibi görünüyorsa da darbecilerin asıl hedef aldığı yükselen devrimci muhalefettir. Adalet Partisi kapatılmamış, hatta yeni hükümete bakan bile verdi.
 
Üçüncü darbe, 12 Eylül 1980’de Kenan Evren’in başında bulunduğu askerler tarafından yapıldı. Bu darbenin asıl hedefi de siyasi partileri kapatmak ve siyasilere politika yasağı getirmekle birlikte 12 Mart gibi solu ezmekti. Genelkurmay Bakanı Kenan Evren’in öncülüğünde emir komuta zinciriyle yapılan bu karşı devrim, ülkede sağ sol çatışmasının arttığı ve parlamentonun görevini yapamaz hale geldiği gerekçesiyle yapıldı. Bu darbe, ülkede sağcılığın ve Amerikancılığın güçlenmesi sonucunu doğurdu, Bu da Adalet ve Kalkınma Partisinin 2002’de iktidara gelmesine zemin hazırladı.

Bundan sonraki darbeyi, 28 Şubat 1997’de Erbakan Hükümeti’ne verilen muhtıradır. Bu “andıç”ı “postmodern darbe olarak” olarak gösterenler vardır. Erbakan’ın istifasıyla sonuçlanan bu darbe hükümetinin bileşiminde değişiklik yapmakla sonuçlanmıştır.
  
2007’de cumhurbaşkanlığı seçimini etkilemek için sonuçsuz kalan e-muhtırayı saymazsak, son darbe girişimi, sağcı bir kadrodan, AKP’nin iktidar ortağı Fetullahçı kadrolardan geldi, bu girişim bastırıldı ve sonuçta AKP iktidarının yerini sağlamlaştırması ile sonuçlandı. Halkoylamasından da destek alarak AKP’nin tek adam sistemine geçişini parlamenter sisteme karşı yapılan bir darbe olarak niteleyenler vardır. (12 Mayıs 2020)

5/14/2020
Okuma Sayısı : 120


Tavsiye Ettiğimiz Kitaplar

Yazarın Diğer Yazıları

HERİF NAMAZ GEÇİYOR! (66)
TEKÂLİF-İ MİLLİYE İLE ERDOĞAN’IN KAMPANYASI ARASINDAKİ FARKLAR (190)
KEFEN PARAMIZA NE OLDU? (75)
İSTANBUL’DA 100 YIL ÖNCEKİ SALGINLAR (198)
FETULLAH’IN AYAĞI NERDE? (270)
İKTİDAR TARAFINA GEÇMEK! (337)
SEN YAZMASAN, BEN YAZMASAM… (399)
İYİLİK YAPMADIĞI GÜN... (417)
AKP NEDEN YIKILMAYA MAHKÛM? (331)
HEDEF HALKÇI CUMHURİYET (329)
İŞŞİZ VE EVSİZ! (402)
SAKARYA SAVAŞI, SURİYE SAVAŞI… (449)
DAHA KÖTÜSÜ OLAMAZ! (306)
İNSAN KAZANMAK (656)
GERİCİLİK JAPONYA’DA DA OLSA… (576)
SİZ GİDİN, BİZ DÜZELTİRİZ! (414)
KÂZIM KARABEKİR HAKLI ÇIKTI (551)
ZAFERİ TÜRKLERİN ÇILGINLIĞINA MI BORÇLUYUZ? (765)
2018’DE OKUDUĞUM KİTAPLAR (826)
ULUSALCILIK, MİLLİYETÇİLİK DEĞİLDİR (746)
SİYASİ İNTİHAR (985)
Andımız Tartışması Üzerine: BİLİP DE BİLMEZLİKTEN GELMEK… (854)
“HEPİMİZ AYNI GEMİDEYİZ” (1056)
CHP İLE İGİLİ KAYGILAR (938)
Kurtuluş Savaşı nasıl kazanıldı? (764)
Onlar bir gün mutlaka ayağa kalkacak (1085)
DEMOKRASİ KOKUSU (1302)
Vaazlar-8 DEİZM ÜSTÜNE (1503)
Vaazlar-7 TÜRKLER ÜSTÜNE (1224)
Vaazlar-6 MİLLİYETÇİLİK ÜSTÜNE (712)
Vaazlar-5 SAVAŞLAR ÜSTÜNE (827)
Vaazlar-4 DEVLETLER ÜSTÜNE (775)
Vaazlar-3 DİNLER ÜSTÜNE (978)
Vaazlar-2 KADINLAR VE ERKEKLER ÜSTÜNE (914)
Vaazlar-1 & MİLLETLER ÜSTÜNE (751)
İSLAM’IN GÜNCELLENMESİ (1664)
YENİLEN PEHLİVAN GÜREŞE DOYMAZMIŞ (1184)
MAHKEMEDE DAYIN VARSA (1213)
BİR NEHİRDE İKİ KEZ YIKANILMAZ (1037)
HALİFE ORDUSU (1801)
ÜLKENİN BÜTÜN GERİCİLERİ BİRLEŞİN! (1063)
KUDÜS, EY KUDÜS! (1007)
YERLİ VE MİLLÎ (1151)
EN MÜKEMMEL DİN HANGİSİ? (1122)
ATATÜRKÇÜ TAYYİP ERDOĞAN! (827)
Biraz da Ezber Bozalım-3 (1283)
Biraz da ezber bozalım-2 (1171)
BİRAZ DA EZBER BOZALIM-1 (1088)
Çuvala konup denize atılan 280 cariye... (3488)
Çuvala konup denize atılan 280 cariye... (1008)
DİL BAYRAMININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ (1104)
ZAFER HAFTASININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ (1193)
ATATÜRK’ÜN KOMÜNİZM PROGRAMI (1284)
ERDOĞAN’IN KURUCU OLDUĞU YENİ DEVLET (1150)
HALİL VE FETHULLAH HOCALAR (1273)
ERDOĞAN BENİ NASIL YANILTTI? (1106)
BOKTAN SİYASET (1290)
KIZIL PİÇLER! (1219)
ESTERGON KALESİ SUBAŞI DURAK (1272)
SIRA CHP’YE GELDİ (1214)
AYDINLAR İSLÂM’LA NİÇİN BARIŞMALIDIR? (1286)
AYDINLAR İSLÂM’LA BARIŞMALIDIR (1254)
AKPINAR’DA OKURKEN (1314)
ÇAMUR DERYASINDAKİ “DERİN” TARİH (1271)
AĞLARSA ANAM AĞLAR (1250)
ŞEYHİM NE DERSE DOĞRUDUR (1258)
BİZ ADAM OLACAK MIYIZ? (1256)
“BİZ PADİŞAHI İSTERİZ” (1522)
16 NİSAN’DA NEYİ OYLUYORUZ? (1353)
YETER, YETER, ANLADIK! (1245)
Kuvvetler Ayrılığı Kötü Müdür? (1247)
O KONUDA HAKLI OLAN İSMET PAŞA’YDI (1444)
Ey milletin evladı, tarihten ders çıkar (1521)
Erdoğan Batı ile neden geçinemiyor? (1332)
HÜNGÜR HÜNGÜR AĞLADIM! (1686)
ZENGİNİN TARİHİ, FAKİRİN TARİHİNİ DÖVÜYOR! (1608)
KEMALİZM YOL AYRIMINDA (1705)
NE OLMUŞ SOLCUYSAM? (1539)
BÜYÜK PİŞMANLIKLAR (1606)
Hayatı Hakikiye Sahneleri-38 (1936)
Bakmayın başlarında fes olduğuna (2013)
CUMHURİYET’SİZ OLMAZ! (1794)
EN KAHRAMAN ASKER (1921)
BİZ TÜRK MÜYÜZ SAHİDEN? (1837)
ORUÇ VE SOSYALİZM (1821)
ALMANLARDAN VAZGEÇMEMEK İÇİN 44 NEDEN (1875)
BURASI TAM YAŞANACAK YER (1910)
OKULUM BEN GELDİM! (2042)
ATATÜRK SAMSUN’A NASIL ve NEDEN ÇIKTI? (2226)
ALÇAKGÖNÜLLÜLÜK MEZİYETTİR (1772)
Ey Oğul-5! AZİMLİ OL (1854)
KUT-ÜL AMERE DE NERDEN ÇIKTI? (1891)
KENDİ TARİHİMİZİ YAZMAK (2235)
KÖY ENSTİTÜSÜ MEZUNLARI SAHABE DEĞİLDİR (2162)
‘’SAPIK’’ EDEBİYATI (1830)
Ey Oğul: 2 (1878)
Ey oğul! 1 (1815)
DİDİM’DE GÜZEL BİR GÜN (1993)
VATANIMIZDAKİ KADIN HARCI (2096)
KIZILIRMAK ÜZERİNDE GARİP BİR KEŞİF MACERASI (1995)
NEVRUZDAN BALO KÜLTÜRÜNE… (1986)
CHP İÇİN VERİLEN KAVGANIN ANLAMI (1725)