DİL BAYRAMININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ

Zeki Saruhan



26 Eylül, Dil Bayramı idi. Türkçe konuşup yazan milyonlarca halkın ilgisini görmeden sessizce geçip gitti. Yalnız bazı tv kanallarında Türk Dil Kurumunun “petrol” gibi yabancı kökenli bazı sözcüklerin yerine “yeryağ” gibi “öztürkçe” sözcükler önermesi biraz da alaya alınarak haber oldu.

Anamızın ak sütü gibi ihtiyacımızın olduğu, bizi millet yapan etmenlerin başında gelen Türkçemizin asıl sorunları ise devam ediyor. 

Bu sorunların başında yabancı dille öğretim geliyor. Bir millet düşünün ki, en seçkin okullarında eğitimi İngilizce ile yapıyor ve bu uygulama İmam hatip liselerinin artmasına paralel olarak gitgide bir hastalığa dönüşüyor. Türk devletinin eğitim programlarını yapanlar, öğrencilere yabancı dil öğretmenin yolu olarak bütün derslerin İngilizce verilmesini kabul ediyor. Böylece, birçok okulumuzun gönderine yabancı bir dilin, dolayısıyla devletin bayrağını çekmiş oluyor. 

Türk okulu demek, öğretim dilinin Türkçe olduğu okul demektir.  Bu konuda geçtiğimiz yıllarda çok yazı yazıldı, kitaplar yayımlandı. İçinde bulunduğum yurtsever halkçı eğitim cephesi geniş imza kampanyaları düzenledi ve bunları Meclis’e, Bakanlığa ve devletin diğer organlarına iletti. İktidardaki partiler, bakanlar değişti, hiçbiri bu rezalete karşı bir adım atmadılar. Aksine, Türkçeye Arapça gibi bir rakip daha çıkardılar. Yalnızca Ahmet Necdet Sezer, duru bir mantıkla “Yabancı dille eğitim olmaz” dedi.
 
TÜRKÇENİN ŞANSI

Günümüzde Türkçenin en büyük şansı, siyasetin halk kitleleriyle diyalog kurma zorunluluğundan kaynaklanıyor. Siyaset kendini halk kitlelerine sevdirmek için onların dilini kullanmak zorundadır. Hiçbir seçmen, isteklerini İngilizce olarak dile getirmiyor. Siyasetçi de seçmeni kazanmak için ona konuştuğu dille seslenmek zorunda. Anadolu Selçuklu Sultanı Gıyesettin Keyhüsrev veya Kanuni Sultan Süleyman da seçimle işbaşına gelselerdi oylarını istedikleri kitlelere kendi dilleriyle hitap edeceklerdi.
 
Milli dillerin önemi milletleşme döneminde anlaşıldı. Bakınız yaklaşık yüz yıl önce Mehmet Emin Yurdakul şiirinde hangi dili kullanıyordu:

“Ben en hakir bir insanı kardeş sayan bir ruhum
Bende esir yaratmayan bir tanrıya iman var
Paçavralar altındaki yoksul beni yaralar
Bırak beni haykırayım susarsam sen matem et 
Unutma ki şairleri haykırmayan bir millet
Sevenleri toprak olmuş öksüz çocuk gibidir
Zaman ona kan damlayan dilerini gösterir…”

Cumhuriyet dönemine gelindiğinde yazı dilindeki sorun esas olarak halledilmişti ki bu açık, anlaşılır, sade bir Türkçe ile yazmaktır.

ÖZTÜRKÇE DÖNEMİ 

Türk Dil Kurumunun kurulduğu ve ilk Dil Kurultayının düzenlendiği tarihte ise asıl sorun Türkçeye başka dillerden girmiş sözcükleri dilden atarak yerine türetme veya Orta Asya Türkçesinden alınma sözcükleri koymaktı. Bütün Uygarlıkların Orta Asya’dan göç eden Türklerin eseri olduğunu ileri süren Türk Tarih Tezi ve bütün dillerin Türkçeden doğduğunu ileri süren Güneş Dil Teorisi bu dönemin ürünüdür. 3 Ekim 1934’te İsveç Veliahdı onuruna Çankaya’da verilen bir ziyafette yapılan şu konuşmaya bakalım:

“(…) Avrupa’nın iki bitim ucunda yerlerini berkiten uluslarımız ataç özlüklerinin tüm ıssıları olarak baysak, önürme, uygunluk kıldacıları olmuş bulunuyorlar.  Onlar bugün en güzel utkuyu kazanmaya anıklanıyorlar. Baysal utkusu.”  (Atatürk’ün Bütün Eserleri, C. 27,  İstanbul, 2010, Kaynak yayınları, s. 24-25. Konuşmayı yayımlayan Ayın Tarihi, metinde geçen Türkçe sözcükler için bir sözlük de koymuştur)

Atatürk’ün Öztürkçe olsun diye Kemal adını Kamal olarak yazdığı yıllardır.  Bu, Türkçeyi başka dillerden geçmiş sözcüklerin tümünü ayıklayarak yeni bir dil yaratma çabasının nedeni (Yüzyılın başlarındaki Türkçülerden farklı olarak) yönetimin halkla dil temasının kesilmesidir. Neyse ki bu anlayış uzun sürmemiş, anlaşılabilen Türkçeye dönülmüş. Türk Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi de terk edilmiştir. O dönemin dilde en büyük kazanımı öğretim dilindeki Arapçadan girmiş ve anlaşılması zor terimlerin Türkçeleştirilmesidir.

Kullandığımız sözcüklerin öztürkçe olması gerektiği anlayışı, on yıllar boyunca sürmüştür. Bunun en ünlü temsilcisi Nurullah Ataç tı. Yazar Tahsin Yücel, bir sözcüğün öztürkçesini bulamazsa o cümleyi kurmaktan vazgeçermiş!  Nazım Hikmet, Sabahattin Ali, Orhan Kemal gibi yazarlar ise böyle bir kaygı taşımamışlar, açık, anlaşılır bir dil kullanmışlardır. Bu onların halkçılık gibi bir dünya görüşüne sahip olmalarındandır. Ben de henüz sosyalizmi kavramadığım yıllarda Ataç’a özenir, ders kitaplarımızdaki yabancı kökenli sözcüklerin altına öztürkçelerini yazardım. Benim dilimde sanat, “dörüt”tü, şiire “yır”, kitaba “betik”, Temmuza “Orak”, tarihe “uzabilim” derdim. Ne zaman dilin bir grup aydınla değil, halkla anlaşma aracı olduğunu öğrendim, o zaman mantıklı yola girdim.  Milliyetçilikle halkçılığın farkı budur.

Her dil, yaşayan bir organizma gibidir. Zaman içinde yeni kavramlar edinir, başka dillerden dile gelip yerleşmiş sözcüklerin çoğu yerlerini korur, dil yeni havramlar ve onları ifade edecek sözcükleri kendi sözlüğüne katar.
 
Sonsuz yaratıcıklara elverişli olan dil, onu kullanan evlatlarının kendisine özen gösterilmesini bekliyor. Bu konuda görevini hatırlaması gerekenlerin başında sanatçılar, gazeteciler ve radyo, televizyon sunucuları geliyor. (29 Eylül 2017)

9/29/2017
Okuma Sayısı : 909


Tavsiye Ettiğimiz Kitaplar

Yazarın Diğer Yazıları

İŞŞİZ VE EVSİZ! (130)
SAKARYA SAVAŞI, SURİYE SAVAŞI… (224)
DAHA KÖTÜSÜ OLAMAZ! (63)
İNSAN KAZANMAK (349)
GERİCİLİK JAPONYA’DA DA OLSA… (283)
SİZ GİDİN, BİZ DÜZELTİRİZ! (164)
KÂZIM KARABEKİR HAKLI ÇIKTI (295)
ZAFERİ TÜRKLERİN ÇILGINLIĞINA MI BORÇLUYUZ? (501)
2018’DE OKUDUĞUM KİTAPLAR (556)
ULUSALCILIK, MİLLİYETÇİLİK DEĞİLDİR (468)
SİYASİ İNTİHAR (762)
Andımız Tartışması Üzerine: BİLİP DE BİLMEZLİKTEN GELMEK… (628)
“HEPİMİZ AYNI GEMİDEYİZ” (858)
CHP İLE İGİLİ KAYGILAR (706)
Kurtuluş Savaşı nasıl kazanıldı? (505)
Onlar bir gün mutlaka ayağa kalkacak (871)
DEMOKRASİ KOKUSU (1060)
Vaazlar-8 DEİZM ÜSTÜNE (1286)
Vaazlar-7 TÜRKLER ÜSTÜNE (1000)
Vaazlar-6 MİLLİYETÇİLİK ÜSTÜNE (522)
Vaazlar-5 SAVAŞLAR ÜSTÜNE (638)
Vaazlar-4 DEVLETLER ÜSTÜNE (570)
Vaazlar-3 DİNLER ÜSTÜNE (749)
Vaazlar-2 KADINLAR VE ERKEKLER ÜSTÜNE (671)
Vaazlar-1 & MİLLETLER ÜSTÜNE (542)
İSLAM’IN GÜNCELLENMESİ (1456)
YENİLEN PEHLİVAN GÜREŞE DOYMAZMIŞ (975)
MAHKEMEDE DAYIN VARSA (996)
BİR NEHİRDE İKİ KEZ YIKANILMAZ (842)
HALİFE ORDUSU (1203)
ÜLKENİN BÜTÜN GERİCİLERİ BİRLEŞİN! (856)
KUDÜS, EY KUDÜS! (819)
YERLİ VE MİLLÎ (956)
EN MÜKEMMEL DİN HANGİSİ? (934)
ATATÜRKÇÜ TAYYİP ERDOĞAN! (633)
Biraz da Ezber Bozalım-3 (1086)
Biraz da ezber bozalım-2 (978)
BİRAZ DA EZBER BOZALIM-1 (883)
Çuvala konup denize atılan 280 cariye... (2879)
Çuvala konup denize atılan 280 cariye... (811)
ZAFER HAFTASININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ (982)
ATATÜRK’ÜN KOMÜNİZM PROGRAMI (1082)
ERDOĞAN’IN KURUCU OLDUĞU YENİ DEVLET (965)
HALİL VE FETHULLAH HOCALAR (1082)
ERDOĞAN BENİ NASIL YANILTTI? (913)
BOKTAN SİYASET (1050)
KIZIL PİÇLER! (1015)
ESTERGON KALESİ SUBAŞI DURAK (1058)
SIRA CHP’YE GELDİ (1005)
AYDINLAR İSLÂM’LA NİÇİN BARIŞMALIDIR? (1070)
AYDINLAR İSLÂM’LA BARIŞMALIDIR (1060)
AKPINAR’DA OKURKEN (1106)
ÇAMUR DERYASINDAKİ “DERİN” TARİH (1073)
AĞLARSA ANAM AĞLAR (1024)
ŞEYHİM NE DERSE DOĞRUDUR (1059)
BİZ ADAM OLACAK MIYIZ? (1069)
“BİZ PADİŞAHI İSTERİZ” (1240)
16 NİSAN’DA NEYİ OYLUYORUZ? (1128)
YETER, YETER, ANLADIK! (1039)
Kuvvetler Ayrılığı Kötü Müdür? (1019)
O KONUDA HAKLI OLAN İSMET PAŞA’YDI (1233)
Ey milletin evladı, tarihten ders çıkar (1306)
Erdoğan Batı ile neden geçinemiyor? (1127)
HÜNGÜR HÜNGÜR AĞLADIM! (1479)
ZENGİNİN TARİHİ, FAKİRİN TARİHİNİ DÖVÜYOR! (1390)
KEMALİZM YOL AYRIMINDA (1491)
NE OLMUŞ SOLCUYSAM? (1349)
BÜYÜK PİŞMANLIKLAR (1360)
Hayatı Hakikiye Sahneleri-38 (1724)
Bakmayın başlarında fes olduğuna (1821)
CUMHURİYET’SİZ OLMAZ! (1595)
EN KAHRAMAN ASKER (1702)
BİZ TÜRK MÜYÜZ SAHİDEN? (1648)
ORUÇ VE SOSYALİZM (1618)
ALMANLARDAN VAZGEÇMEMEK İÇİN 44 NEDEN (1669)
BURASI TAM YAŞANACAK YER (1727)
OKULUM BEN GELDİM! (1811)
ATATÜRK SAMSUN’A NASIL ve NEDEN ÇIKTI? (2030)
ALÇAKGÖNÜLLÜLÜK MEZİYETTİR (1574)
Ey Oğul-5! AZİMLİ OL (1646)
KUT-ÜL AMERE DE NERDEN ÇIKTI? (1690)
KENDİ TARİHİMİZİ YAZMAK (2034)
KÖY ENSTİTÜSÜ MEZUNLARI SAHABE DEĞİLDİR (1947)
‘’SAPIK’’ EDEBİYATI (1621)
Ey Oğul: 2 (1673)
Ey oğul! 1 (1626)
DİDİM’DE GÜZEL BİR GÜN (1760)
VATANIMIZDAKİ KADIN HARCI (1893)
KIZILIRMAK ÜZERİNDE GARİP BİR KEŞİF MACERASI (1788)
NEVRUZDAN BALO KÜLTÜRÜNE… (1779)
CHP İÇİN VERİLEN KAVGANIN ANLAMI (1527)