O KONUDA HAKLI OLAN İSMET PAŞA’YDI

Zeki Saruhan


Tek Parti döneminin hemen bütün uygulamalarına yıllardan beri kin kusan, bu dönemi Türkiye tarihinde kapatılması gereken bir parantez olarak görenler, şu başkanlık rejimi tartışmaları başladığından beri önce “Acaba söylesem mi?” tereddüdü içinde Atatürk’ün bir yönünü örnek göstermeye başladılar.
 

Tayyip Erdoğan’a “Tek adam olmak istiyor” eleştirini yöneltenlere “Atatürk de tam adam değil miydi?” diye cevap vermeye başladılar. Atatürk tek adam olduğuna göre Tayyip Erdoğan neden tek adam olmasındı? 1925-1950 arasında Türkiye tek parti tarafından yönetildiyse bundan sonra tek parti rejimine dönmenin ne sakıncası olabilirdi?
Erdoğan en sonunda, istediğini başbakan yapmak, istemediğini bu görevden atmak, daha doğrusu başbakanlık makamını ortadan kaldırmak için Atatürk’ün 1937’de İsmet İnönü’yü başbakanlıktan azledişini örnek verdi.

ATATÜRK-ERDOĞAN KARŞILAŞTIRMASI

Atatürk’ün tek adam olduğunda hiç kuşku yoktur. Fakat Erdoğan’la onun tek adamlığı arasında şöyle bir fark vardır ki Atatürk rejimi Türkiye’yi çağdaşlaşmayı hedeflemişken Erdoğan ülkenin üzerine bir Ortaçağ örtüsü çekmek istiyor.
 
Şöyle bir fark daha var: Atatürk, kullandığı yetkileri anayasadan almıyordu. 1924’te kabul edilen anayasa parlamenter bir sistemi öngörüyordu. Bu nedenle 1946’da çok partili hayata o anayasa ile girilmişti ve 1924 anayasası 1960’a kadar yürürlükte kaldı. Erdoğan ise bugün fiilen kullandığı ama henüz anayasada yazmayan yetkilerin anayasaya yazdırmak istiyor.
 
Muhalefet Atatürk’ün tek adamlığı ve 1937’de Atatürk-İnönü anlaşmazlığında kimin haklı olduğu konusunda doğru-dürüst bir cevap geliştiremedi. Atatürk’ün tek adam olmadığı gibi havada kalan sözler bile söylendi.

İsmet İnönü, Atatürk’e son dedece bağlı, onun emirlerinden çıkmayan, Atatürk’ün de güvendiği bir kişiydi. 1925’te kısa bir dönem sayılmazsa 1923’ten 1937’e kadar başbakanlıkta tutuldu. 

Hepsi atama ile gelmiş olmalarına rağmen tek parti kadroları arasında görüş ayrılıkları yok değildi. Bu ayrılıkların temeli uygulanacak ekonomik sistemle ilgilidir. Devletçilerin başını İsmet Paşa çekerken özel teşebbüslerin başını İş Bankası Genel Müdürü ve İktisat Bakanı Celal Bayar çekiyordu. Zorunlu devletçilik döneminin başında olmakla birlikte Atatürk’ün de özel girişimden yana olduğu biliniyor.
 
İnönü ile Atatürk arasında daha önceki yıllarda başka bazı konularda görüş ayrılığı da oldu fakat son anlaşmazlık, Orman Çiftliğindeki bira fabrikasının İstanbul’daki Bomonti bira fabrikasına karşı korunması yolunda Atatürk’ün isteklerinden kaynaklandığı yazıla gelmektedir. İnönü bu konularda kararının Hükümet tarafından alınması gerektiğini söyleyince Atatürk yetkinin kendisinde olduğunu söylemiş, “Ben sizin mühürcübaşınız mıyım?” demiştir. Bunun üzerine İnönü “Memleket sofradan idare ediliyor” diyebilmiştir.

ERDOĞAN BALTAYI TAŞA VURDU
 
Atatürk’ün İsmet Paşa’yı azletmesine sebep olan konu, daha doğrusu bardağı taşıran damla budur. Yerine, hem Dersim’deki askerî harekâtı tamamlayacak, hem de Atatürk’ün diğer isteklerini yerine getirecek Celal Bayar atanmıştır. 
 
Bu konuda İsmet Paşa’nın haklı olduğunu tarihin seyri doğrulamıştır. İnönü’nün haklı olduğunu konuyu bilenler herhalde teslim ediyorlardı fakat açık muhalefet mümkün olmuyordu. Fakat Atatürk’ün ölümünün ertesi günü Meclis oybirliği ile İnönü’yü cumhurbaşkanı seçerek itibarını iade ettiler.
 
Atatürk ve İnönü dönemleri hakkında hangi görüşte olursak olalım, tarihsel gerçeklerden sapmamak gerekir. İnönü, iktidarın şamar oğlanı değildir. Verdiği örnekle Atatürk’ün yanına geçmiş gibi davranan Erdoğan, konuyu bilenler karşısında baltayı taşa vurmuştur.

4/2/2017
Okuma Sayısı : 1215


Tavsiye Ettiğimiz Kitaplar

Yazarın Diğer Yazıları

SAKARYA SAVAŞI, SURİYE SAVAŞI… (105)
DAHA KÖTÜSÜ OLAMAZ! (33)
İNSAN KAZANMAK (275)
GERİCİLİK JAPONYA’DA DA OLSA… (246)
SİZ GİDİN, BİZ DÜZELTİRİZ! (139)
KÂZIM KARABEKİR HAKLI ÇIKTI (260)
ZAFERİ TÜRKLERİN ÇILGINLIĞINA MI BORÇLUYUZ? (428)
2018’DE OKUDUĞUM KİTAPLAR (529)
ULUSALCILIK, MİLLİYETÇİLİK DEĞİLDİR (440)
SİYASİ İNTİHAR (733)
Andımız Tartışması Üzerine: BİLİP DE BİLMEZLİKTEN GELMEK… (584)
“HEPİMİZ AYNI GEMİDEYİZ” (834)
CHP İLE İGİLİ KAYGILAR (671)
Kurtuluş Savaşı nasıl kazanıldı? (476)
Onlar bir gün mutlaka ayağa kalkacak (847)
DEMOKRASİ KOKUSU (1038)
Vaazlar-8 DEİZM ÜSTÜNE (1261)
Vaazlar-7 TÜRKLER ÜSTÜNE (978)
Vaazlar-6 MİLLİYETÇİLİK ÜSTÜNE (496)
Vaazlar-5 SAVAŞLAR ÜSTÜNE (616)
Vaazlar-4 DEVLETLER ÜSTÜNE (549)
Vaazlar-3 DİNLER ÜSTÜNE (724)
Vaazlar-2 KADINLAR VE ERKEKLER ÜSTÜNE (639)
Vaazlar-1 & MİLLETLER ÜSTÜNE (519)
İSLAM’IN GÜNCELLENMESİ (1434)
YENİLEN PEHLİVAN GÜREŞE DOYMAZMIŞ (951)
MAHKEMEDE DAYIN VARSA (972)
BİR NEHİRDE İKİ KEZ YIKANILMAZ (817)
HALİFE ORDUSU (1143)
ÜLKENİN BÜTÜN GERİCİLERİ BİRLEŞİN! (835)
KUDÜS, EY KUDÜS! (796)
YERLİ VE MİLLÎ (927)
EN MÜKEMMEL DİN HANGİSİ? (907)
ATATÜRKÇÜ TAYYİP ERDOĞAN! (610)
Biraz da Ezber Bozalım-3 (1057)
Biraz da ezber bozalım-2 (960)
BİRAZ DA EZBER BOZALIM-1 (857)
Çuvala konup denize atılan 280 cariye... (2734)
Çuvala konup denize atılan 280 cariye... (783)
DİL BAYRAMININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ (888)
ZAFER HAFTASININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ (964)
ATATÜRK’ÜN KOMÜNİZM PROGRAMI (1063)
ERDOĞAN’IN KURUCU OLDUĞU YENİ DEVLET (945)
HALİL VE FETHULLAH HOCALAR (1063)
ERDOĞAN BENİ NASIL YANILTTI? (892)
BOKTAN SİYASET (1027)
KIZIL PİÇLER! (989)
ESTERGON KALESİ SUBAŞI DURAK (1029)
SIRA CHP’YE GELDİ (982)
AYDINLAR İSLÂM’LA NİÇİN BARIŞMALIDIR? (1039)
AYDINLAR İSLÂM’LA BARIŞMALIDIR (1037)
AKPINAR’DA OKURKEN (1086)
ÇAMUR DERYASINDAKİ “DERİN” TARİH (1051)
AĞLARSA ANAM AĞLAR (1000)
ŞEYHİM NE DERSE DOĞRUDUR (1037)
BİZ ADAM OLACAK MIYIZ? (1053)
“BİZ PADİŞAHI İSTERİZ” (1212)
16 NİSAN’DA NEYİ OYLUYORUZ? (1104)
YETER, YETER, ANLADIK! (1020)
Kuvvetler Ayrılığı Kötü Müdür? (996)
Ey milletin evladı, tarihten ders çıkar (1289)
Erdoğan Batı ile neden geçinemiyor? (1104)
HÜNGÜR HÜNGÜR AĞLADIM! (1456)
ZENGİNİN TARİHİ, FAKİRİN TARİHİNİ DÖVÜYOR! (1343)
KEMALİZM YOL AYRIMINDA (1472)
NE OLMUŞ SOLCUYSAM? (1314)
BÜYÜK PİŞMANLIKLAR (1338)
Hayatı Hakikiye Sahneleri-38 (1698)
Bakmayın başlarında fes olduğuna (1800)
CUMHURİYET’SİZ OLMAZ! (1568)
EN KAHRAMAN ASKER (1677)
BİZ TÜRK MÜYÜZ SAHİDEN? (1626)
ORUÇ VE SOSYALİZM (1597)
ALMANLARDAN VAZGEÇMEMEK İÇİN 44 NEDEN (1652)
BURASI TAM YAŞANACAK YER (1704)
OKULUM BEN GELDİM! (1788)
ATATÜRK SAMSUN’A NASIL ve NEDEN ÇIKTI? (2011)
ALÇAKGÖNÜLLÜLÜK MEZİYETTİR (1553)
Ey Oğul-5! AZİMLİ OL (1625)
KUT-ÜL AMERE DE NERDEN ÇIKTI? (1669)
KENDİ TARİHİMİZİ YAZMAK (2009)
KÖY ENSTİTÜSÜ MEZUNLARI SAHABE DEĞİLDİR (1929)
‘’SAPIK’’ EDEBİYATI (1601)
Ey Oğul: 2 (1650)
Ey oğul! 1 (1603)
DİDİM’DE GÜZEL BİR GÜN (1736)
VATANIMIZDAKİ KADIN HARCI (1870)
KIZILIRMAK ÜZERİNDE GARİP BİR KEŞİF MACERASI (1765)
NEVRUZDAN BALO KÜLTÜRÜNE… (1755)
CHP İÇİN VERİLEN KAVGANIN ANLAMI (1502)