Bütçe Dengesi ve Bütçe Gelirlerinin Yapısı


İdil Doğan

Türkiye’de kamu kesimi genel ve merkezi yönetim bütçe açıkları düzeyi düşmeye başladıktan sonra, bu konuda yapılan değerlendirmelerin de genellikle başarılı bir maliye politikası izlendiği yönünde olduğu yadsınamaz. Bütçe performansı açısından,  bütçe açığının gayri safi yurtiçi hasılaya oranının azalması ve % 3 olan Maastricht kriterinin karşılanması olumlu gelişmelerdir. Bununla birlikte, bütçe konusundaki bazı temel sorunların gündemden kalkmış olması da aynı derecede şaşırtıcıdır. Zira bütçenin yapısı önemli düzeltmelere ihtiyaç göstermektedir. Söz konusu düzeltmelerden biri bütçe gelirlerinin yaklaşık % 85’ini oluşturan vergi kalemlerinin orantısal dağılımıdır.

2016 bütçesinde giderlerin 570.5 milyar TL, gelirlerin 540.8 milyar TL ve faiz dışı fazlanın 26.3 milyar TL olarak gerçekleşmesi öngörülüyor.  2015 yılında 22.6 milyar TL açık veren merkezi yönetim bütçesinin 2016 da 29.7 milyar TL açık vermesi bekleniyor.

 

Bütçe performansını / dengesini izleyerek bütçenin tamamı hakkında kesin bir kanaate varmak, sadece ekonomik büyümeyi artırarak, refah düzeyinin de artırılmış olabileceği gibi bir yanılsamadan kaynaklanıyor. Büyümeyi artırmak ve orta gelir tuzağından çıkmanın araçlarından biri de, bütçedeki yapısal dönüşümlerin gerçekleştirilebilmesi ile mümkündür. Benzer şekilde,  % 16 olan tasarruf oranının, 2018 yılında % 18’e çıkartılması hedefi de, mevcut bütçe yapısı çerçevesinde tartışılıyor.

OECD raporuna göre, 2000 yılından itibaren Türkiye’de vergi yükü % 24.2 düzeyinden, 2014 yılında % 28.7’ye yükselmiştir. Aynı dönemde OECD ülkeleri ortalaması % 34.2’den % 34.4’e yükselmiştir.  OECD ülkeleri ile karşılaştırıldığı zaman Türkiye’de vergi gelirlerini artırma potansiyeli bulunmaktadır. Ancak burada önemli olan vergi türlerine göre yapısal dönüşümlerin nasıl ve ne zaman yapılacağı konusudur.

OECD gelir istatistikleri kaynaklı “Revenue Statistics 2015 – Turkey” raporuna göre Türkiye’de bütçe gelirlerinin;

·         % 46’si, mal ve hizmetler üzerinden alınan dolaylı vergilerden oluşmakta ve Türkiye 34 OECD ülkesi arasında mal ve hizmetler üzerinden (dolaylı vergi) en yüksek vergi alan 3. ülke konumunda bulunmaktadır.

·         %27’si, sosyal güvenlik katkılarından sağlanıyor ve Türkiye 34 OECD ülkesi arasında 18. sırada yer alıyor.

·         %14’ü, bireysel gelir, kar ve kazançlar üzerinden alınıyor ve Türkiye 34 OECD ülkesi arasında 30. sırada bulunuyor.

·         Kurumsal gelir ve kazançlardan alınan vergiler ile Varlık üzerinden alınan vergilerin payları, sırasıyla, %6 ve %5 düzeyindedir.

 

*

Türkiye de Vergi Yapısı ve OECD’deki Konumu

Milyon TL

%

OECD Sıralaması*

Mal ve hizmetlerden alınan vergiler

211,257

46

3

Sosyal güvenlik katkıları

125,871

27

18

Bireysel gelir, kar ve kazançlardan alınan vergiler

  63,761

14

30

Kurumsal gelir ve kazançlardan alınan vergiler

  28,988

  6

18

Varlık üzerinden alınan vergiler 

  21,280

  5

18

Katma değer vergisi

100,723

22

10

Diğer(hangi vergi türüne ait olduğu anlaşılamayan)

    7,541

  2

 

TOPLAM

458,698

100

 

Kaynak: OECD Revenue Statistics 2015 http://www.oecd.org/tax/tax-policy/revenue-statistics.htm










Türkiye’nin 34 OECD üyesi arasında kaçıncı olduğunu göstermektedir.

2013 yılında Türkiye’de vergi yükü (vergilerin gayri safi yurtiçi hasılaya oranı) % 29.3, OECD ülkelerinde ise ortalama % 34.2 ‘dir. 2013 yılında Türkiye vergi yükü sıralamasında 27.dir. 2012 yılında Türkiye vergi yükü sıralamasında 34 ülke arsında 28. sırada bulunmakta idi.

Raporda, verilerden hareketle iki önemli tespit yapılıyor: İlk olarak, Türkiye’de vergi gelirleri içerisinde, sosyal güvenlik katkıları ve mal ve hizmetler üzerinden alınan (dolaylı) vergiler ile katma değer vergilerinden daha çok gelir sağlanmaktadır. İkinci olarak ise, vergi gelirlerinin daha az bir kısmı, bireysel ve kurumsal gelir ile varlık vergilerinden oluşmaktadır.

Türkiye de Vergi Yapısı ve OECD Ortalamasına Göre Durumu (2013)

Türkiye (%)

OECD Ortalaması**

Sosyal güvenlik katkıları

27

26

Mal ve hizmetlerden alınan vergiler (Katma değer vergisi hariç)

24

14

Katma değer vergileri

22

19

Bireysel gelir, kar ve kazançlardan alınan vergiler

14

25

Kurumsal gelir ve kazançlardan alınan vergiler

 6

 8

Varlık üzerinden alınan vergiler

 5

 6

Diğer

 2

 1

Kaynak: OECD Revenue Statistics 2015 http://www.oecd.org/tax/tax-policy/revenue-statistics.htm

 


**OECD ülkeleri arasında en yüksek paya sahip ülke 1, en düşük paya sahip ülke 34 numarasıyla ifade edilmiştir.

Yorum sizlerin…



3/14/2016
Okuma Sayısı : 1659



Mektupta Şiir Var
[Gülümser Çankaya]

Kitaplık
[Lydia Pyne]

C# Eğitim Kitabı
[Murat Yücedağ]

Destekcilerimiz

TÜM YAZARLARIMIZ

SEÇTİKLERİMİZ

Pompeo: Çin ABD ulusal güvenliğine tehdit oluşturuyor
CHP İstanbul İl Başkanı Kaftancıoğlu hakkında iddianame düzenlendi
PKK’lı terörist: Çatışmalarda ön saflara kadın ve çocuklar sürülüyor
Oltu’da 1,5 metrelik Hopa engereği görüldü
İrem Yaman: Tarihe geçtim
ABD’den ithal edilen bazı mallarda ek mali yükümlülük yüzde 50 indirildi
Adli Tıp Kurumu 2’nci raporu: Şule Çet’in intihar ettiğini gösteren kanıt yok
Ali Koç: Kabus gibi sezon bitiyor
Fatih Terim, Ümit Davala ve Orhan Ak, PFDK’ya sevk edildi
Kadınlar ’’uyuşturucu satılıyor’’ diyerek yol kapattı
Sultangazi’de çöp kutusunda yüzlerce ölü civciv bulundu
Google, Huawei ile işbirliğini kesti
Galatasaray, 22’nci lig şampiyonluğunu elde etti.
100’üncü yıl coşkusu! On binlerce kişi akın etti
Lisede beden eğitimi, resim ve müzik zorunlu ders olmaktan çıkıyor
Yurtta 19 Mayıs coşkusu
Çiftlik Bank’ın ’Tosun’undan eşine romantik klip
Koruma kararı aldırdığı eski sevgilisi kapıya gelince bıçaklayarak öldürdü
Aydın Büyükşehir Belediye Başkanı Özlem Çerçioğlu, ifade verdi
PFDK ceza yağdırdı
Bilirkişi: Şule Çet’in ayakkabısının önce düşmesi, intihar örüntüsüne aykırı
Ankara’da milli bayramlarda da toplu taşıma ücretsiz
Bakan Gül, Öcalan’ın avukatlarıyla görüşmesini değerlendirdi: Kısıtlama kararları kaldırıldı
Bursalı iş insanı Selim Sayılgan, ’manipülasyon’ (hileli yönlendirme) suçundan yargılandığı davada 2 yıl 7 ay 7 gün hapis cezası aldı
Kırmızılı Kadın’ın Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı başvuru sonuçlandı
Şule Çet’in babasına sanıktan ağır söz: Kızına sahip çıksaydın
Enis Berberoğlu ve Erdem Gül’ün ’örgüte yardım’ davasında karar verildi
Bakan Selçuk açıkladı! Okullara yeni tatil düzeni
Karamollaoğlu, ’23 Haziran seçimlerine SP olarak Büyükşehir Belediye Başkan adayımız Sayın Necdet Gökçınar ile devam etmeye karar vermiş bulunmaktayız
İYİ Parti’den Mustafakemalpaşa için yeni itiraz